Podręczniki i wymagania edukacyjne

Wymagania programowe na poszczególne oceny

 Podręczniki dla gimnazjalistów

Kształcenie gimnazjalistów jest realizowane wg programu nauczania chemii w gimnazjum (numer dopuszczenia MENiS 49/1/2009)

Obowiązujący podręcznik: "Chemia Nowej Ery" (cz. I, II, III), J. Kulawik, T. Kulawik, M. Litwin, Nowa Era.

Zbiór zadań: "Chemia w zadaniach i przykładach", T. Kulawik, M. Litwin, Sz. Styka-Wlazło, Nowa Era.

Zeszyt ćwiczeń: "Chemia Nowej Ery" (cz. I, II, III), D. Bobczonek-Wróbel, T. Kulawik, M. Litwin, Nowa Era.

I. Substancje i ich przemiany

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

– zalicza chemię do nauk przyrodniczych

stosuje zasady bezpieczeństwa obowiązujące w pracowni chemicznej

nazywa   wybrane elementy szkła i sprzętu laboratoryjnego oraz określa ich przeznaczenie

opisuje   właściwości substancji, będących głównymi składnikami produktów, stosowanych   na co dzień

przeprowadza   proste obliczenia

z wykorzystaniem   pojęć: masa, gęstość, objętość

– odróżnia właściwości fizyczne od chemicznych

dzieli   substancje chemiczne   na proste

i złożone, na   pierwiastki i związki chemiczne

definiuje pojęcie mieszanina   substancji

opisuje cechy mieszanin jednorodnych

i niejednorodnych

podaje przykłady mieszanin

opisuje proste metody rozdzielania mieszanin na składniki

definiuje pojęcia zjawisko   fizyczne i reakcja chemiczna

podaje   przykłady zjawisk fizycznych

i   reakcji chemicznych zachodzących

w   otoczeniu człowieka

definiuje   pojęcia pierwiastek chemiczny

i związek chemiczny

podaje przykłady związków chemicznych

klasyfikuje   pierwiastki chemiczne na

metale   i niemetale

podaje   przykłady pierwiastków

chemicznych (metali i niemetali)

odróżnia   metale i niemetale na podstawie ich właściwości

opisuje,   na czym polega rdzewienie (korozja)

posługuje się symbolami chemicznymi pierwiastków (H, O,   N, Cl, S, C, P, Si, Na, K, Ca, Mg, Fe, Zn, Cu, Al, Pb, Sn, Ag, Hg)

opisuje skład i właściwości powietrza

określa, co to są stałe i zmienne składniki

powietrza

opisuje   właściwości fizyczne, chemiczne

tlenu,   tlenku węgla(IV), wodoru, azotu

podaje, że woda jest związkiem

chemicznym   wodoru i tlenu

tłumaczy,   na czym polega zmiana stanów skupienia na przykładzie wody

–   omawia obieg wody w przyrodzie

określa znaczenie powietrza, wody, tlenu

określa, jak zachowują się substancje

higroskopijne

opisuje, na czym polega reakcja syntezy,

analizy, wymiany

omawia, na czym polega utlenianie, spalanie

definiuje pojęcia substrat i   produkt reakcji

chemicznej

wskazuje   substraty i produkty reakcji chemicznej

określa   typy reakcji chemicznych

określa, co to są tlenki i jaki jest ich podział

wymienia niektóre efekty towarzyszące

reakcjom   chemicznym

wymienia   podstawowe źródła, rodzaje

i   skutki zanieczyszczeń powietrza

Uczeń:

wyjaśnia,   dlaczego chemia jest   nauką

przydatną ludziom

omawia, czym się zajmuje   chemia

– omawia sposób podziału chemii na

organiczną i   nieorganiczną

wyjaśnia,   czym się różni ciało   fizyczne

od substancji

– opisuje   właściwości substancji

wymienia i wyjaśnia   podstawowe sposoby

rozdzielaniamieszanin

sporządza   mieszaninę

planuje   rozdzielanie mieszanin

(wymaganych)

opisuje różnicę w   przebiegu zjawiska

fizycznego i   reakcji chemicznej

projektuje doświadczenia   ilustrujące zjawisko fizyczne i reakcję chemiczną

– definiuje   stopy

podaje przykłady zjawisk   fizycznych

i reakcji chemicznych   zachodzących

w otoczeniu   człowieka

formułuje obserwacje do doświadczenia

wyjaśnia   potrzebę wprowadzenia   symboliki

chemicznej

rozpoznaje   pierwiastki i związki   chemiczne

wyjaśnia   różnicę między pierwiastkiem

a   związkiem chemicznym

wymienia stałe i zmienne   składniki

powietrza

bada   skład powietrza

oblicza   przybliżoną objętość   tlenu i azotu,

np. w sali   lekcyjnej

opisuje, jak można   otrzymać tlen

opisuje   właściwości fizyczne i chemiczne

gazów szlachetnych

opisuje obieg tlenu, tlenku węgla(IV)

i azotu   w przyrodzie

– wyjaśnia, na czym polega proces   fotosyntezy

wymienia   zastosowania tlenków wapnia, żelaza, glinu, azotu, gazów szlachetnych,

tlenku węgla(IV),   tlenu, wodoru

podaje   sposób otrzymywania tlenku   węgla(IV) (na   przykładzie reakcji   węgla

z tlenem)

definiuje pojęcie reakcja charakterystyczna

planuje doświadczenie umożliwiające  

wykrycie obecności tlenku   węgla(IV)

w powietrzu   wydychanym z płuc

– wyjaśnia, co to jest   efekt cieplarniany

opisuje   rolę wody i pary wodnej

w przyrodzie

wymienia   właściwości wody

wyjaśnia   pojęcie higroskopijność

zapisuje   słownie przebieg   reakcji chemicznej

wskazuje   w zapisie słownym   przebiegu

reakcji chemicznej substraty   i produkty,  

pierwiastki i związki chemiczne

opisuje, na czym   polega powstawanie

dziury ozonowej, kwaśnych opadów

– podaje sposób otrzymywania   wodoru

(w reakcji kwasu chlorowodorowego   z

metalem)

- opisuje sposób identyfikowania gazów:

wodoru, tlenu, tlenku węgla(IV)

-  wymienia źródła,   rodzaje i skutki zanieczyszczeń powietrza

definiuje   pojęcia reakcje egzo-

i endoenergetyczne

Uczeń:

podaje zastosowania wybranych elementów

sprzętu lub   szkła laboratoryjnego

identyfikuje substancje na podstawie

podanych   właściwości

podaje sposób rozdzielenia wskazanej

mieszaniny

wskazuje   różnice między właściwościami fizycznymi składników mieszaniny, które   umożliwiają jej rozdzielenie

projektuje doświadczenia ilustrujące reakcję chemiczną i formułuje wnioski

– wskazuje w podanych przykładach

reakcję chemiczną   i zjawisko fizyczne

wskazuje wśród różnych substancji mieszaninę i związek chemiczny

wyjaśnia   różnicę między mieszaniną  

a   związkiem chemicznym

proponuje   sposoby zabezpieczenia produktów zawierających żelazo przed rdzewieniem

odszukuje w   układzie okresowym   pierwiastków podane   pierwiastki chemiczne

opisuje doświadczenie wykonywane na lekcji

określa, które składniki powietrza są stałe,

a które   zmienne

wykonuje   obliczenia związane

z zawartością procentową   substancji

występujących w powietrzu

–   wykrywa obecność tlenku węgla(IV)

–   opisuje właściwości tlenku węgla(II)

wyjaśnia rolę procesu fotosyntezy w naszym

życiu

–   podaje przykłady substancji szkodliwych dla środowiska

wyjaśnia, skąd się biorą kwaśne opady

określa zagrożenia wynikające z efektu

cieplarnianego,   dziury ozonowej, kwaśnych

opadów

proponuje   sposoby zapobiegania powiększania się dziury ozonowej

i ograniczenia   powstawania kwaśnych opadów

zapisuje słownie przebieg różnych rodzajów

reakcji   chemicznych

podaje   przykłady różnych typów reakcji chemicznych

wykazuje obecność pary wodnej

w powietrzu

omawia sposoby otrzymywania wodoru

podaje przykłady reakcji   egzo-

i   endoenergetycznych

Uczeń:

wyjaśnia, na czym polega destylacja

wyjaśnia, dlaczego gazy szlachetne   są bardzo mało aktywne chemicznie

–   definiuje pojęcie patyna

–   opisuje pomiar gęstości

projektuje doświadczenie o podanym tytule (rysuje schemat, zapisuje obserwacje  

i   wnioski)

wykonuje doświadczenia z działu

Substancje i ich przemiany

przewiduje wyniki niektórych doświadczeń

na   podstawie posiadanej wiedzy

otrzymuje tlenek węgla(IV) w reakcji węglanu wapnia z kwasem

chlorowodorowym

uzasadnia, na podstawie reakcji magnezu

z   tlenkiem węgla(IV), że tlenek węgla(IV) jest

związkiem   chemicznym węgla i tlenu

uzasadnia, na podstawie reakcji magnezu

z parą   wodną, że woda jest związkiem

chemicznym   tlenu i wodoru

planuje sposoby postępowania

umożliwiające   ochronę powietrza przed

zanieczyszczeniami

identyfikuje substancje na podstawie

schematów reakcji   chemicznych

wykazuje zależność między rozwojem cywilizacji a występowaniem zagrożeń,

np. podaje przykłady   dziedzin życia, których   rozwój powoduje negatywne skutki dla środowiska przyrodniczego

 

Wybrane wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie może być warunkiem wystawienia oceny celującej. Uczeń:

-opisuje zasadę rozdziału w metodach chromatograficznych

-  określa, na czym polegają reakcje utleniania-redukcji

-  definiuje pojęcia utleniacz i reduktor

-zaznacza w zapisie słownym przebiegu reakcji chemicznej procesy utleniania i redukcji oraz utleniacz, reduktor

-podaje przykłady reakcji utleniania-redukcji zachodzące w naszym otoczeniu, uzasadniając swój wybór

-opisuje sposób rozdzielania na składniki bardziej złożonych mieszanin z wykorzystaniem metod spoza podstawy programowej

-omawia dokładnie metodę skraplania powietrza i rozdzielenia go na składniki

-oblicza skład procentowy powietrza – przelicza procenty objętościowe na masowe w różnych warunkach

-wykonuje obliczenia rachunkowe – zadania dotyczące mieszanin

 

 

II. Wewnętrzna budowa materii

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

– definiuje pojęcie materia

–   opisuje ziarnistą budowę materii

–   opisuje, czym różni się atom od cząsteczki

–   definiuje pojęcia jednostka masy atomowej,

masa atomowa, masa cząsteczkowa

oblicza   masę cząsteczkową prostych

związków   chemicznych

– opisuje i charakteryzuje skład atomu

pierwiastka   chemicznego (jądro: protony

i neutrony, elektrony)

– definiuje pojęcie elektrony walencyjne

– wyjaśnia, co to jest liczba atomowa, liczba

masowa

ustala liczbę protonów, elektronów,  

neutronów   w atomie danego pierwiastka

chemicznego, gdy znane są liczby atomowa

i   masowa

definiuje   pojęcie izotop

–   dokonuje podziału izotopów

wymienia   dziedziny życia, w których

stosuje   się izotopy

– opisuje układ okresowy pierwiastków  

chemicznych

–   podaje prawo okresowości

– podaje, kto jest twórcą   układu okresowego

pierwiastków   chemicznych

odczytuje z układu   okresowego

podstawowe informacje o   pierwiastkach

chemicznych

– wymienia typy wiązań chemicznych

– podaje definicje wiązania kowalencyjnego

(atomowego),   wiązania kowalencyjnego

spolaryzowanego, wiązania jonowego

definiuje   pojęcia jon, kation, anion

posługuje się symbolami   pierwiastków chemicznych

–   odróżnia wzór sumaryczny od wzoru

strukturalnego

zapisuje   wzory sumaryczne i strukturalne

cząsteczek

–   definiuje pojęcie wartościowość

– podaje wartościowość pierwiastków  

chemicznych   w stanie wolnym

odczytuje z układu okresowego

maksymalną wartościowość pierwiastków

chemicznych   grup 1., 2. i 13.-17.

wyznacza wartościowość pierwiastków

chemicznych   na podstawie wzorów

sumarycznych

zapisuje wzory sumaryczny i strukturalny

cząsteczki związku dwupierwiastkowego

na   podstawie wartościowości pierwiastków

chemicznych

określa na podstawie wzoru liczbę

pierwiastków w   związku chemicznym

interpretuje zapisy (odczytuje   ilościowo

i jakościowo proste   zapisy), np. H2, 2 H,   2 H2

itp.

ustala na podstawie wzoru sumarycznego

nazwę   dla prostych dwupierwiastkowych

związków   chemicznych

ustala na podstawie nazwy wzór

sumaryczny dla   prostych

dwupierwiastkowych   związków

chemicznych  

rozróżnia podstawowe rodzaje reakcji

chemicznych

podaje treść prawa zachowania masy

podaje treść prawa stałości składu

związku   chemicznego

przeprowadza   proste obliczenia

z   wykorzystaniem prawa zachowania masy

i   prawa stałości składu związku

chemicznego

– definiuje pojęcia równanie reakcji

chemicznej,   współczynnik stechiometryczny

dobiera współczynniki w prostych   przykładach równań reakcji chemicznych

zapisuje proste przykłady równań reakcji

chemicznych

odczytuje proste równania reakcji

chemicznych

Uczeń:

–   omawia poglądy na temat budowy materii

wyjaśnia zjawisko dyfuzji

– podaje założenia teorii atomistyczno-

-cząsteczkowej budowy materii

–   oblicza masy cząsteczkowe

– definiuje   pojęcie pierwiastek chemiczny

– wymienia   rodzaje izotopów

–   wyjaśnia różnice w budowie atomów

izotopów   wodoru

wymienia dziedziny życia, w których   stosuje się izotopy

– korzysta   z układu okresowego pierwiastków

chemicznych

– wykorzystuje informacje   odczytane z układu

okresowego pierwiastków   chemicznych

–   podaje maksymalną liczbę elektronów na

poszczególnych powłokach (K, L, M)

–   zapisuje konfiguracje elektronowe

– rysuje   proste przykłady modeli atomów

pierwiastków chemicznych

zapisuje   wzory sumaryczne i strukturalne

wymaganych cząsteczek

–   odczytuje ze wzoru chemicznego, z jakich

pierwiastków   chemicznych i ilu atomów składa

się   cząsteczka lub kilka cząsteczek

opisuje rolę elektronów walencyjnych

w łączeniu się atomów

opisuje sposób   powstawania jonów

–   określa rodzaj wiązania w prostych

przykładach   cząsteczek

- podaje przykłady substancji o wiązaniu

kowalencyjnym (atomowym)   i substancji

o   wiązaniu jonowym

– odczytuje   wartościowość pierwiastków

chemicznych   z układu okresowego

pierwiastków

– zapisuje wzory związków chemicznych   na podstawie podanej wartościowości lub nazwy

pierwiastków chemicznych

podaje nazwę związku chemicznego

na podstawie wzoru

określa wartościowość pierwiastków

w związku chemicznym

–   zapisuje wzory cząsteczek korzystając

z   modeli

–   rysuje model cząsteczki

–   wyjaśnia znaczenie współczynnika

stechiometrycznego   i indeksu

stechiometrycznego

– wyjaśnia pojęcie równania reakcji

chemicznej

– odczytuje równania reakcji chemicznych

zapisuje   równania reakcji chemicznych

- dobiera współczynniki w równaniach

reakcji   chemicznych

Uczeń:

planuje   doświadczenie potwierdzające

ziarnistość budowy   materii

wyjaśnia różnice między   pierwiastkiem

a związkiem chemicznym na podstawie założeń   teorii atomistyczno-cząsteczkowej budowy materii

oblicza masy cząsteczkowe związków   chemicznych

–   wymienia zastosowania izotopów

– korzysta swobodnie z informacji zawartych

w   układzie okresowym pierwiastków

chemicznych

–   oblicza maksymalną liczbę elektronów

na   powłokach

zapisuje konfiguracje elektronowe

–   rysuje modele atomów

–   określa typ wiązania chemicznego

w   podanym związku chemicznym

wyjaśnia, dlaczego gazy szlachetne są bardzo mało aktywne   chemicznie na podstawie budowy ich atomów

– wyjaśnia różnice między różnymi   typami

wiązań chemicznych

opisuje   powstawanie wiązań atomowych (kowalencyjnych) dla wymaganych przykładów

zapisuje elektronowo mechanizm   powstawania jonów (wymagane   przykłady)

opisuje mechanizm powstawania   wiązania jonowego

– wykorzystuje   pojęcie wartościowości

– określa możliwe wartościowości   pierwiastka

chemicznego na podstawie jego   położenia

w układzie okresowym   pierwiastków

– nazywa związki chemiczne   na podstawie

wzorów   i zapisuje wzory na podstawie ich

nazw

– zapisuje i odczytuje   równania reakcji

chemicznych   (o większym stopniu trudności)

–   przedstawia modelowy schemat równania

reakcji   chemicznej

rozwiązuje zadania na podstawie   prawa zachowania masy i prawa   stałości składu związku   chemicznego

dokonuje prostych obliczeń   stechiometrycznych

Uczeń:

definiuje   pojęcie masa atomowa jako

średnia masa atomowa danego pierwiastka

chemicznego z uwzględnieniem jego składu

izotopowego

oblicza zawartość procentową   izotopów

w pierwiastku chemicznym

wyjaśnia związek między   podobieństwami właściwości pierwiastków chemicznych zapisanych w tej samej   grupie układu okresowego a budową ich atomów i liczbą elektronów walencyjnych

– uzasadnia i udowadnia doświadczalnie,  

że msubstr   = mprod

–   rozwiązuje trudniejsze zadania

wykorzystujące   poznane prawa (zachowania

masy,   stałości składu związku chemicznego)

–   wskazuje podstawowe różnice między

wiązaniami kowalencyjnym   a jonowym oraz

kowalencyjnym niespolaryzowanym

a   kowalencyjnym spolaryzowanym

– opisuje zależność   właściwości związku

chemicznego   od występującego   w nim

wiązania   chemicznego

porównuje   właściwości związków kowalencyjnych i jonowych (stan skupienia, temperatury   topnienia

i   wrzenia)

określa, co wpływa na aktywność chemiczną pierwiastka

– zapisuje i odczytuje   równania reakcji

chemicznych   o dużym stopniu trudności

– wykonuje   obliczenia stechiometryczne

Wybrane wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie może być warunkiem wystawienia oceny celującej. Uczeń:

-         opisuje historię odkrycia budowy atomu

-         definiuje pojęcie promieniotwórczość

-         określa, na czym polega promieniotwórczość naturalna i sztuczna

-         definiuje pojęcie reakcja łańcuchowa

-         wymienia ważniejsze zagrożenia związane z promieniotwórczością

-         wyjaśnia pojęcie okres półtrwania (okres połowicznego rozpadu)

-         rozwiązuje zadania związane z pojęciami okres półtrwania i średnia masa atomowa

-         charakteryzuje rodzaje promieniowania

-                  wyjaśnia, na czym polegają przemiany α, b

-                  opisuje historię przyporządkowania pierwiastków chemicznych

-         opisuje wiązania koordynacyjne i metaliczne

-         identyfikuje pierwiastki chemiczne na podstawie niepełnych informacji o ich położeniu w układzie okresowym pierwiastków chemicznych oraz ich właściwości

-         dokonuje obliczeń z wykorzystaniem wiedzy o jednostce masy atomowej i cząsteczkowej

-         dokonuje obliczeń na podstawie równania reakcji chemicznej

III. Woda i roztwory wodne

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

charakteryzuje rodzaje wód występujących

w   przyrodzie

– podaje, na czym polega   obieg wody

w   przyrodzie

– wymienia   stany skupienia wody

–   nazywa przemiany stanów skupienia wody

–   opisuje właściwości wody

–   zapisuje wzory sumaryczny i strukturalny

cząsteczki   wody

–   definiuje pojęcie dipol

– identyfikuje   cząsteczkę wody jako dipol

– wyjaśnia   podział substancji na dobrze i słabo

rozpuszczalne   oraz praktycznie

nierozpuszczalne w   wodzie

- podaje przykłady substancji, które

rozpuszczają   się i nie rozpuszczają się

w   wodzie

–   wyjaśnia pojęcia rozpuszczalnik i substancja

rozpuszczana

–   definiuje pojęcie rozpuszczalność

– wymienia   czynniki, które wpływają

na   rozpuszczalność

–   określa, co to jest wykres rozpuszczalności

odczytuje   z wykresu rozpuszczalności

rozpuszczalność   danej substancji w podanej

temperaturze

–   wymienia czynniki wpływające na szybkość

rozpuszczania   się substancji   stałej w wodzie

–   definiuje pojęcia roztwór właściwy, koloid

i zawiesina

–   definiuje pojęcia roztwór nasycony i roztwór

nienasycony   oraz roztwór   stężony i roztwór

rozcieńczony

– definiuje   pojęcie krystalizacja

–   podaje sposoby otrzymywania roztworu nienasyconego z nasyconego i odwrotnie

–   definiuje stężenie procentowe roztworu

–   podaje wzór opisujący stężenie procentowe

prowadzi obliczenia z   wykorzystaniem pojęć: stężenie procentowe, masa substancji, masa   rozpuszczalnika, masa roztworu (proste)

Uczeń:

opisuje   budowę cząsteczki wody

–   wyjaśnia, co to jest cząsteczka polarna

–   wymienia właściwości wody zmieniające

się   pod wpływem zanieczyszczeń

proponuje sposoby racjonalnego   gospodarowania wodą

tłumaczy, na czym polega proces   mieszania, rozpuszczania

–   określa, dla jakich substancji woda jest

dobrym rozpuszczalnikiem

– charakteryzuje   substancje ze względu na ich

rozpuszczalność   w wodzie

planuje   doświadczenia wykazujące wpływ

różnych   czynników na szybkość

rozpuszczania   substancji stałych w wodzie

–   porównuje rozpuszczalność różnych

substancji   w tej samej temperaturze

oblicza ilość substancji, którą można rozpuścić w   określonej ilości wody

w podanej temperaturze

– podaje przykłady   substancji, które

rozpuszczają się w wodzie,   tworząc

roztwory właściwe

podaje przykłady substancji, które   nie rozpuszczają się w wodzie i tworzą koloidy lub zawiesiny

– wskazuje różnice między roztworem  

właściwym a   zawiesiną

opisuje   różnice między roztworem

rozcieńczonym,   stężonym, nasyconym

i   nienasyconym

–   przeprowadza krystalizację

– przekształca wzór na stężenie   procentowe

roztworu   tak, aby obliczyć masę substancji

rozpuszczonej   lub masę roztworu

–   oblicza masę substancji rozpuszczonej lub

masę roztworu,   znając stężenie procentowe  

roztworu

– wyjaśnia, jak sporządzić   roztwór

o   określonym stężeniu procentowym (np. 100 g

20-procentowego   roztworu soli kuchennej)

Uczeń:

–   wyjaśnia, na czym polega tworzenie

wiązania kowalencyjnego   spolaryzowanego

w   cząsteczce wody

–   wyjaśnia budowę polarną cząsteczki wody

–   określa właściwości wody wynikające z jej

budowy polarnej

wyjaśnia,   dlaczego woda dla jednych substancji jest rozpuszczalnikiem, a dla innych nie

– przedstawia   za pomocą modeli proces

rozpuszczania   w wodzie substancji o budowie

polarnej, np.   chlorowodoru

–   podaje rozmiary cząstek substancji

wprowadzonych   do wody i znajdujących się

w roztworze właściwym, koloidzie,  

zawiesinie

–   wykazuje doświadczalnie wpływ różnych

czynników   na szybkość rozpuszczania

substancji   stałej w wodzie

–   posługuje się sprawnie wykresem

rozpuszczalności

– dokonuje obliczeń z   wykorzystaniem

wykresu rozpuszczalności

–   oblicza masę wody, znając masę roztworu

i jego   stężenie procentowe

– prowadzi obliczenia z wykorzystaniem

pojęcia gęstości

podaje sposoby na zmniejszenie lub   zwiększenie stężenia roztworu

–   oblicza stężenie procentowe roztworu

powstałego   przez zagęszczenie, rozcieńczenie

roztworu

oblicza   stężenie procentowe roztworu

nasyconego   w danej temperaturze

(z   wykorzystaniem wykresu rozpuszczalności)

–   wymienia czynności prowadzące

do   sporządzenia określonej ilości roztworu

o   określonym stężeniu procentowym

– sporządza roztwór o   określonym stężeniu

procentowym

- wyjaśnia, co to jest woda destylowana

i czym się różni od wód występujących

w przyrodzie

Uczeń:

–   wymienia laboratoryjne sposoby otrzymywania wody

–   proponuje doświadczenie udowadniające,

że woda   jest związkiem   wodoru i tlenu

–   opisuje wpływ izotopów wodoru i tlenu na właściwości wody

–   określa wpływ ciśnienia atmosferycznego na wartość temperatury wrzenia wody

porównuje rozpuszczalność w wodzie związków   kowalencyjnych i jonowych

– wykazuje doświadczalnie,   czy roztwór jest

nasycony,   czy nienasycony

–   rozwiązuje zadania rachunkowe na stężenie

procentowe z   wykorzystaniem gęstości

–   oblicza rozpuszczalność substancji w danej

temperaturze, znając   stężenie procentowe jej

roztworu   nasyconego w tej temperaturze

Wybrane wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich spełnienie może być warunkiem wystawienia oceny celującej. Uczeń:

określa źródła zanieczyszczeń wód naturalnych

- analizuje źródła zanieczyszczeń wód naturalnych i ich wpływ na środowisko przyrodnicze

– wymienia niektóre zagrożenia wynikające z zanieczyszczeń wód

– omawia wpływ zanieczyszczeń wód na organizmy

– wymienia sposoby przeciwdziałania zanieczyszczaniu wód

Wymagania programowe na poszczególne oceny

 

IV. Kwasy

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

– wymienia zasady bhp   dotyczące obchodzenia   się z kwasami

– definiuje pojęcia: elektrolit i nieelektrolit

– wyjaśnia, co to jest wskaźnik i wymienia trzy przykłady wskaźników

opisuje zastosowania wskaźników

odróżnia kwasy od innych substancji chemicznych za pomocą   wskaźników

– definiuje pojęcie kwasy

opisuje budowę kwasów beztlenowych i tlenowych

– odróżnia kwasy tlenowe od beztlenowych

– wskazuje wodór i resztę   kwasową we   wzorze kwasu

– wyznacza wartościowość   reszty kwasowej

– zapisuje wzory   sumaryczne kwasów: HCl, H2S, H2SO4, H2SO3,   HNO3, H2CO3, H3PO4

podaje nazwy poznanych kwasów

opisuje właściwości kwasów: chlorowodorowego, azotowego(V) i siarkowego(VI)

– opisuje podstawowe zastosowania kwasów: chlorowodorowego, azotowego(V)   i siarkowego(VI)

– wyjaśnia, na czym   polega dysocjacja jonowa (elektrolityczna) kwasów

– definiuje pojęcia jon, kation i anion

– zapisuje równania reakcji   dysocjacji jonowej kwasów (proste przykłady)

wyjaśnia   pojęcie kwaśne opady

Uczeń:

– wymienia wspólne   właściwości kwasów

– wyjaśnia, z czego wynikają   wspólne właściwości   kwasów

– zapisuje wzory strukturalne poznanych kwasów

– wyjaśnia pojęcie tlenek kwasowy

– wskazuje przykłady tlenków kwasowych

– wymienia metody   otrzymywania kwasów   tlenowych i beztlenowych

– zapisuje równania reakcji otrzymywania poznanych   kwasów

opisuje właściwości   poznanych kwasów

– opisuje zastosowania poznanych kwasów

- wyjaśnia pojęcie dysocjacja jonowa

zapisuje i odczytuje wybrane równania   reakcji dysocjacji jonowej kwasów

– definiuje pojęcie odczyn kwasowy

– zapisuje obserwacje do przeprowadzanych   doświadczeń

Uczeń:

– wyjaśnia, dlaczego podczas   pracy ze   stężonymi roztworami kwasów należy zachować   szczególną ostrożność

– wymienia poznane tlenki kwasowe

zapisuje równania   reakcji otrzymywania wskazanego kwasu

– wykazuje doświadczalnie żrące właściwości kwasu siarkowego(VI)

podaje zasadę   bezpiecznego rozcieńczania stężonego roztworu kwasu siarkowego(VI)

– wyjaśnia, dlaczego kwas siarkowy(VI) pozostawiony   w otwartym naczyniu zwiększa swą objętość

– planuje doświadczalne   wykrycie białka   w próbce żywności (w serze, mleku, jajku)

–   opisuje reakcję ksantoproteinową

– zapisuje i   odczytuje równania reakcji dysocjacji jonowej   (elektrolitycznej) kwasów

– określa odczyn roztworu kwasowego na podstawie znajomości   jonów obecnych w badanym roztworze

analizuje proces   powstawania kwaśnych opadów i skutki ich działania

– rozwiązuje chemografy

– opisuje doświadczenia przeprowadzane na lekcjach   (schemat, obserwacje, wniosek)

 

Uczeń:

– zapisuje wzór strukturalny dowolnego kwasu   nieorganicznego o podanym wzorze sumarycznym

– projektuje doświadczenia, w których wyniku można   otrzymywać kwasy

– identyfikuje kwasy, na   podstawie podanych informacji

– odczytuje równania reakcji   chemicznych

– potrafi rozwiązywać   trudniejsze chemografy

proponuje sposoby ograniczenia
  powstawania kwaśnych opadów

 

Wybrane wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich nabycie przez ucznia może być podstawą do wystawienia oceny celującej. Uczeń:

– omawia przemysłową metodę otrzymywania kwasu azotowego(V),

definiuje pojęcie stopień dysocjacji,

dzieli elektrolity ze względu na stopień dysocjacji.

V. Wodorotlenki

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

– wymienia zasady bhp dotyczące   obchodzenia się z zasadami

odróżnia zasady od innych substancji chemicznych za pomocą wskaźników

definiuje pojęcia wodorotlenek i zasada

opisuje   budowę wodorotlenków

–   podaje wartościowość grupy wodorotlenowej

zapisuje   wzory sumaryczne wodorotlenków: NaOH, KOH, Ca(OH)2, Al(OH)3

opisuje   właściwości oraz zastosowania wodorotlenków: sodu, potasu i wapnia

wyjaśnia,   na czym polega dysocjacja jonowa (elektrolityczna) zasad

zapisuje   równania dysocjacji jonowej zasad (proste przykłady)

- podaje nazwy jonów   powstałych w wyniku

odróżnia zasady od kwasów za pomocą wskaźników

wymienia   rodzaje odczynu roztworów

–   określa zakres pH i barwy wskaźników dla poszczególnych odczynów

Uczeń:

wymienia wspólne   właściwości zasad

wyjaśnia, z czego wynikają   wspólne właściwości zasad

– definiuje pojęcie tlenek zasadowy

podaje przykłady tlenków   zasadowych

wymienia dwie główne metody   otrzymywania wodorotlenków

zapisuje równania reakcji   otrzymywania wodorotlenku sodu, potasu i wapnia

– wyjaśnia pojęcia woda wapienna, wapno palone   i wapno gaszone

określa rozpuszczalność   wodorotlenków na podstawie tabeli rozpuszczalności

odczytuje proste równania   dysocjacji jonowej (elektrolitycznej) zasad

definiuje pojęcie odczyn zasadowy

omawia skalę pH

bada odczyn i pH roztworu

zapisuje obserwacje do przeprowadzanych   doświadczeń

Uczeń:

rozróżnia pojęcia wodorotlenek i zasada

– wymienia przykłady wodorotlenków   i zasad

– wyjaśnia, dlaczego podczas   pracy z zasadami   należy zachować szczególną ostrożność  

wymienia poznane tlenki   zasadowe

zapisuje równania reakcji   otrzymywania wybranego wodorotlenku

planuje doświadczenia, w których   wyniku, można otrzymać wodorotlenek: sodu, potasu lub wapnia

planuje sposób otrzymywania   wodorotlenków trudno rozpuszczalnych

zapisuje i odczytuje równania   dysocjacji jonowej (elektrolitycznej) zasad

– określa odczyn roztworu zasadowego   na podstawie znajomości jonów obecnych w badanym roztworze

rozwiązuje chemografy

– opisuje doświadczenia przeprowadzane na lekcjach   (schemat, obserwacje, wniosek)

wymienia przyczyny odczynu   kwasowego, zasadowego, obojętnego roztworów

interpretuje wartość pH w   ujęciu jakościowym (odczyn kwasowy, zasadowy, obojętny)

opisuje zastosowania   wskaźników

planuje doświadczenie,   które umożliwi zbadanie wartości pH produktów używanych w życiu codziennym

Uczeń:

zapisuje wzór sumaryczny   wodorotlenku dowolnego metalu

planuje doświadczenia, w   których wyniku można otrzymać różne wodorotlenki, także trudno rozpuszczalne

zapisuje równania reakcji   otrzymywania różnych wodorotlenków

identyfikuje wodorotlenki   na podstawie podanych informacji

odczytuje równania reakcji chemicznych

rozwiązuje   chemografy o większym stopniu trudności

wyjaśnia   pojęcie skala pH

 

Wybrane wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich nabycie przez ucznia może być podstawą do wystawienia oceny celującej. Uczeń:

opisuje i bada właściwości wodorotlenków amfoterycznych.


VI. Sole

Ocena dopuszczająca

[1]

Ocena dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

– opisuje budowę soli

– wskazuje metal i resztę kwasową we   wzorze soli

zapisuje   wzory sumaryczne soli (chlorków, siarczków)

– tworzy nazwy soli na podstawie   wzorów sumarycznych i zapisuje wzory sumaryczne soli na podstawie ich nazw, np. wzory soli kwasów: chlorowodorowego,   siarkowodorowego i metali, np. sodu, potasu i wapnia

– wskazuje wzory soli wśród   zapisanych wzorów związków chemicznych

– opisuje, w jaki sposób dysocjują   sole

– zapisuje równania   reakcji dysocjacji jonowej soli (proste przykłady)

– dzieli sole ze względu na ich rozpuszczalność   w wodzie

– określa rozpuszczalność   soli w wodzie na podstawie tabeli rozpuszczalności wodorotlenków   i soli

– podaje sposób otrzymywania soli trzema podstawowymi   metodami (kwas + zasada, metal + kwas,   tlenek metalu + kwas)

zapisuje cząsteczkowo równania reakcji otrzymywania soli (najprostsze)

– definiuje pojęcia reakcje zobojętnianiareakcje   strąceniowe

– odróżnia zapis   cząsteczkowy od zapisu jonowego równania reakcji chemicznej

– określa związek ładunku   jonu z wartościowością metalu i reszty kwasowej

wymienia zastosowania najważniejszych soli, np. chlorku sodu

Uczeń:

– wymienia cztery najważniejsze sposoby   otrzymywania soli

– podaje nazwy i wzory soli (typowe   przykłady)

– zapisuje równania   reakcji otrzymywania   soli (reakcja zobojętniania) w postaci cząsteczkowej,   jonowej oraz jonowej skróconej

– odczytuje równania reakcji   otrzymywania soli

wyjaśnia pojęciareakcja   zobojętnianiareakcja   strąceniowa

– zapisuje równania reakcji   otrzymywania soli (reakcja strąceniowa) w postaci cząsteczkowej

– korzysta z tabeli   rozpuszczalności wodorotlenków i soli

zapisuje i odczytuje wybrane równania   reakcji dysocjacji jonowej soli

– dzieli metale ze względu na ich aktywność chemiczną   (szereg aktywności metali)

– wymienia sposoby   zachowania się metali w reakcji z kwasami   (np. miedź lub magnez w reakcji z kwasem chlorowodorowym)

– zapisuje obserwacje z przeprowadzanych na   lekcji doświadczeń

Uczeń:

– podaje nazwy i wzory   dowolnych soli

zapisuje i odczytuje równania   dysocjacji jonowej (elektrolitycznej) soli

stosuje metody otrzymywania soli

wyjaśnia przebieg reakcji zobojętniania

zapisuje równania   reakcji otrzymywania   soli w postaci cząsteczkowej i jonowej

– określa, korzystając z   szeregu aktywności   metali, które metale reagują z kwasami   według schematu:

             metal + kwas ® sól + wodór

– wymienia przykłady soli występujących w przyrodzie

- projektuje doświadczenia umożliwiające otrzymywanie soli w   reakcjach strąceniowych

formułuje wniosek dotyczący wyniku reakcji strąceniowej   na podstawie analizy tabeli rozpuszczalności soli i wodorotlenków

podaje zastosowania soli

– opisuje doświadczenia przeprowadzane na lekcjach   (schemat, obserwacje, wniosek)

Uczeń:

–   wskazuje substancje, które mogą ze sobą reagować, tworząc sól

– podaje metody otrzymywania soli

– identyfikuje sole na podstawie   podanych informacji

– wyjaśnia, jakie zmiany zaszły w odczynie   roztworów poddanych reakcji zobojętniania

– przewiduje, czy zajdzie   dana reakcja   chemiczna

– proponuje reakcję   tworzenia soli   trudno rozpuszczalnej

– określa zastosowanie   reakcji strąceniowej

zapisuje i odczytuje równania reakcji otrzymywania dowolnej soli w postaci cząsteczkowej   i jonowej

– projektuje doświadczenia   otrzymywania soli

– przewiduje efekty zaprojektowanych   doświadczeń

– formułuje wniosek do   zaprojektowanych doświadczeń

 

Wybrane wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich nabycie przez ucznia może być podstawą do wystawienia oceny celującej. Uczeń:

– wyjaśnia pojęcie hydroliza,

– wyjaśnia pojęcie hydrat, wymienia przykłady hydratów,

– wyjaśnia pojęcia: sól podwójna, sól potrójna, wodorosól i hydroksosól.

 

 

 

 

– omawia sposoby usuwania zanieczyszczeń z wód

– wyjaśnia, na czym polega asocjacja cząsteczek wody

– rozwiązuje zadania rachunkowe na mieszanie roztworów

– rozwiązuje zadania rachunkowe na stężenie procentowe roztworu, w którym rozpuszczono mieszaninę substancji stał

VII. Węgiel i jego związki z wodorem

Ocena   dopuszczająca

[1]

Ocena   dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo   dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

– podaje kryteria podziału chemii na organiczną i nieorganiczną

– określa, czym zajmuje się chemia organiczna

– definiuje pojęcie węglowodory  

wymienia naturalne źródła węglowodorów

– stosuje zasady BHP w pracy z gazem ziemnym oraz produktami   przeróbki ropy naftowej

– opisuje budowę i występowanie metanu

– podaje wzory sumaryczny i strukturalny metanu

opisuje   właściwości fizyczne i chemiczne metanu

– opisuje, na czym polegają spalanie całkowite i niecałkowite

zapisuje równania   reakcji spalania całkowitego i niecałkowitego metanu

– definiuje pojęcie szereg homologiczny

– podaje wzory sumaryczne i strukturalne etenu i etynu

opisuje najważniejsze właściwości etenu i etynu

– definiuje pojęcia: polimeryzacja, monomer i polimer

opisuje najważniejsze zastosowania etenu i etynu

definiuje pojęcia węglowodory nasyconewęglowodory nienasycone

– klasyfikuje alkany do węglowodorów nasyconych, a alkeny i alkiny do nienasyconych

– określa wpływ węglowodorów nasyconych i nienasyconych na wodę bromową (lub rozcieńczony roztwór manganianu(VII) potasu)  

podaje   wzory ogólne szeregów homologicznych alkanów, alkenów i alkinów

– przyporządkowuje dany węglowodór do odpowiedniego szeregu homologicznego

– odróżnia wzór sumaryczny od wzorów strukturalnego i półstrukturalnego

zapisuje wzory   sumaryczne i nazwy alkanu, alkenu ialkinu o   podanej liczbie atomów węgla (do pięciu atomów węgla w cząsteczce)

zapisuje wzory strukturalne i   półstrukturalne (proste przykłady) węglowodorów

Uczeń:

wyjaśnia   pojęcie szereg homologiczny

podaje zasady tworzenia nazw alkenów   i alkinów na podstawie nazw alkanów

zapisuje wzory sumaryczne, strukturalne i półstrukturalne   oraz podaje nazwy   alkanów,   alkenów i alkinów

– buduje model cząsteczki metanu, etenu, etynu

– wyjaśnia różnicę między spalaniem całkowitym a niecałkowitym

opisuje właściwości fizyczne oraz chemiczne (spalanie)   metanu, etanu, etenu i etynu

zapisuje i odczytuje równania reakcji spalania metanu, etenu i etynu

– podaje sposoby otrzymywania etenu i etynu

– porównuje budowę etenu i etynu

– wyjaśnia, na czym polegają reakcje przyłączania i polimeryzacji

– wyjaśnia, jak doświadczalnie odróżnić węglowodory nasycone od nienasyconych

– określa, od czego zależą właściwości węglowodorów

– wykonuje proste obliczenia dotyczące węglowodorów

Uczeń:

tworzy wzór ogólny   szeregu homologicznego alkanów (na podstawie wzorów trzech kolejnych alkanów)

–proponuje, jak doświadczalnie wykryć produkty spalania węglowodorów

– zapisuje równania reakcji spalania całkowitego i   niecałkowitego alkanów, alkenów,   alkinów

– zapisuje równania reakcji otrzymywania etenu i etynu

– odczytuje podane równania reakcji chemicznej

zapisuje   równania reakcji etenu i etynu z bromem,   polimeryzacji etenu

opisuje rolę katalizatora   w reakcji chemicznej

wyjaśnia zależność między długością łańcucha węglowego a   właściwościami (np. stanem skupienia, lotnością, palnością) alkanów

– wyjaśnia, co jest przyczyną większej reaktywności chemicznej   węglowodorów nienasyconych   w porównaniu   z węglowodorami nasyconymi

opisuje   właściwości i zastosowania polietylenu

projektuje doświadczenie   chemiczne umożliwiające odróżnienie węglowodorów nasyconych od nienasyconych

– opisuje przeprowadzane doświadczenia chemiczne

Uczeń:

dokonuje analizy   właściwości   węglowodorów

– wyjaśnia wpływ wiązania wielokrotnego w cząsteczce węglowodoru na jego reaktywność chemiczną

– zapisuje równania reakcji przyłączania (np. bromowodoru,   wodoru, chloru) do węglowodorów zawierających wiązanie   wielokrotne

określa produkty   polimeryzacji   etynu

– projektuje doświadczenia chemiczne

– stosuje zdobytą wiedzę w złożonych zadaniach

 

Wybrane wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich nabycie przez ucznia może być podstawą do wystawienia oceny celującej. Uczeń:

potrafi wykryć obecność węgla i wodoru w związkach organicznych

– wyjaśnia pojęcie piroliza metanu

– wyjaśnia pojęcie destylacja frakcjonowana ropy naftowej

wymienia produkty destylacji frakcjonowanej ropy naftowej

określa właściwości i zastosowania produktów destylacji frakcjonowanej ropy naftowej

omawia jakie skutki dla środowiska przyrodniczego, ma wydobywanie i wykorzystywanie ropy naftowej

wyjaśnia pojęcia: izomeria, izomery

– wyjaśnia pojęcie kraking

– zapisuje równanie reakcji podstawienia (substytucji)

charakteryzuje tworzywa sztuczne

podaje właściwości i zastosowania wybranych tworzyw sztucznych

wymienia przykładowe oznaczenia opakowań wykonanych z polietylenu

 

VIII. Pochodne węglowodorów

Ocena   dopuszczająca

[1]

Ocena   dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo   dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

– dowodzi, że alkohole, kwasy karboksylowe, estry, aminy, aminokwasy są pochodnymi węglowodorów

– opisuje budowę pochodnych węglowodorów (grupa węglowodorowa + grupa funkcyjna)

– wymienia pierwiastki chemiczne wchodzące w skład pochodnych węglowodorów

– klasyfikuje daną substancję organiczną do odpowiedniej grupy związków chemicznych

– określa, co to jest grupa funkcyjna

– zaznacza grupy funkcyjne w alkoholach, kwasach   karboksylowych, estrach,   aminach i aminokwasach i   podaje ich nazwy

– zapisuje wzory ogólne alkoholi, kwasów karboksylowych i estrów

zapisuje wzory sumaryczne i   strukturalne prostych alkoholimonohydroksylowych i kwasów   karboksylowych (do 2   atomów węgla w cząsteczce) oraz tworzy ich nazwy

– zaznacza we wzorze kwasu karboksylowego resztę kwasową

– określa, co to są nazwy zwyczajowe i systematyczne

– wymienia reguły tworzenia nazw systematycznych związków organicznych

– podaje nazwy zwyczajowe omawianych kwasów karboksylowych   (mrówkowy, octowy)

opisuje najważniejsze właściwości metanolu, etanolu, glicerolu oraz kwasów etanowego i metanowego

zapisuje równanie   reakcji spalania metanolu

opisuje podstawowe zastosowania etanolu i kwasu etanowego

– dokonuje podziału alkoholi na monohydroksylowe, polihydroksylowe   oraz kwasów   karboksylowych na nasycone i   nienasycone

– określa, co to są alkohole polihydroksylowe

– wymienia dwa najważniejsze kwasy tłuszczowe

opisuje właściwości długołańcuchowych kwasów karboksylowych   (kwasów   tłuszczowych: stearynowego   i oleinowego)

– definiuje pojęcie mydła

– wymienia związki chemiczne, będące   substratami reakcji estryfikacji

– definiuje pojęcie estry

– wymienia przykłady występowania estrów w przyrodzie

– opisuje zagrożenia związane z alkoholami (metanol, etanol)

– zna toksyczne właściwości poznanych substancji

– określa, co to są aminy i aminokwasy

– podaje przykłady występowania amin   i aminokwasów

Uczeń:

– zapisuje nazwy i wzory omawianych grup   funkcyjnych

– zapisuje wzory i wymienia nazwy alkoholi

zapisuje wzory sumaryczny i strukturalny glicerolu

– uzasadnia stwierdzenie, że alkohole i kwasy karboksylowe   tworzą   szeregi homologiczne

– podaje odczyn roztworu alkoholu

opisuje fermentację   alkoholową

– zapisuje równania reakcji spalania etanolu

podaje przykłady kwasów organicznych   występujących w przyrodzie i wymienia ich zastosowania

tworzy nazwy prostych kwasów karboksylowych (do 5 atomów węgla w cząsteczce) oraz zapisuje   ich wzory sumaryczne i strukturalne

– podaje właściwości kwasów metanowego (mrówkowego) i etanowego (octowego)

– omawia dysocjację jonową kwasów karboksylowych

zapisuje   równania reakcji   spalania, reakcji dysocjacji jonowej, reakcji   z:    metalami, tlenkami   metali i zasadami kwasów   metanowego i etanowego

– podaje nazwy soli pochodzących od kwasów metanowego i etanowego

podaje nazwy wyższych kwasów karboksylowych

zapisuje   wzory sumaryczne kwasów palmitynowego, stearynowego i oleinowego

– opisuje, jak doświadczalnie udowodnić, że dany kwas karboksylowy jest kwasem nienasyconym

– podaje przykłady estrów

tworzy   nazwy estrów pochodzących od podanych nazw kwasów i alkoholi (proste   przykłady)

wyjaśnia, na czym polega reakcja   estryfikacji

– określa sposób otrzymywania wskazanego   estru,   np. octanu etylu

– wymienia właściwości fizyczne octanu etylu

opisuje budowę   i właściwości amin na   przykładzie metyloaminy

– zapisuje wzór najprostszej aminy

opisuje negatywne skutki działania   etanolu na organizm ludzki

– zapisuje obserwacje do wykonywanych doświadczeń chemicznych

Uczeń:

– wyjaśnia, dlaczego alkohol etylowy   wykazuje odczyn obojętny

– wyjaśnia, w jaki sposób tworzy się nazwę   systematyczną   glicerolu

– zapisuje równania reakcji spalania alkoholi

podaje   nazwy zwyczajowe i systematyczne kwasów karboksylowych

– wyjaśnia, dlaczego wyższe kwasy karboksylowe nazywa się kwasami   tłuszczowymi

– porównuje właściwości kwasów organicznych i nieorganicznych

– porównuje właściwości kwasów karboksylowych

– podaje metodę otrzymywania kwasu octowego

– wyjaśnia proces fermentacji octowej

– opisuje równania reakcji chemicznych dla kwasów karboksylowych

– podaje nazwy soli kwasów organicznych

– określa miejsce występowania wiązania   podwójnego w cząsteczce kwasu oleinowego

projektuje doświadczenie chemiczne umożliwiające   odróżnienie kwasów oleinowego od palmitynowego lub stearynowego

zapisuje równania reakcji chemicznych   prostych kwasów karboksylowych z alkoholami monohydroksylowymi

– zapisuje równania reakcji otrzymywania podanych estrów

– tworzy wzory estrów na podstawie   podanych nazw kwasów i alkoholi

– zapisuje wzory poznanej aminy i aminokwasu

opisuje budowę, właściwości   fizyczne i chemiczne   aminokwasów na przykładzie glicyny

opisuje przeprowadzone doświadczenia chemiczne

Uczeń:

– proponuje doświadczenie chemiczne do podanego tematu

– formułuje wnioski z doświadczeń chemicznych

– przeprowadza doświadczenia chemiczne

– zapisuje wzory dowolnych alkoholi   i kwasów karboksylowych

zapisuje   równania reakcji chemicznych dla alkoholi, kwasów karboksylowych o wyższym   stopniu trudności (np. więcej niż 5 atomów węgla w cząsteczce) (dla alkoholi   i kwasów karboksylowych)

wyjaśnia   zależność między długością łańcucha węglowego a stanem skupienia i reaktywnością   chemiczną alkoholi oraz kwasów karboksylowych

–   zapisuje równania reakcji otrzymywania estru o podanej nazwie lub podanym wzorze

projektuje   doświadczenie chemiczne umożliwiające otrzymanie estru o podanej nazwie

opisuje właściwości estrów w kontekście   ich zastosowań

– przewiduje produkty reakcji chemicznej

– identyfikuje poznane substancje

dokładnie omawia reakcję   estryfikacji

– omawia różnicę między reakcją estryfikacji a reakcją zobojętniania

– zapisuje równania reakcji chemicznych w postaci cząsteczkowej,   jonowej oraz skróconej   jonowej

– analizuje konsekwencje istnienia dwóch grup funkcyjnych w cząsteczce aminokwasu

– zapisuje równanie reakcji tworzenia dipeptydu

wyjaśnia mechanizm powstawania wiązania   peptydowego

– potrafi wykorzystać swoją wiedzę do rozwiązywania złożonych zadań

 

Wybrane wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich nabycie przez ucznia może być podstawą do wystawienia oceny celującej. Uczeń:

wyjaśnia pojęcie tiole

opisuje właściwości i zastosowania wybranych alkoholi

określa właściwości i zastosowania wybranych kwasów karboksylowych

zapisuje równania reakcji chemicznych zachodzących w twardej wodzie po dodaniu mydła sodowego

– wyjaśnia pojęcie hydroksykwasy

wymienia zastosowania aminokwasów

zapisuje równania reakcji hydrolizy estru o podanej nazwie lub wzorze

wyjaśnia, co to jest hydroliza estru

IX. Substancje o znaczeniu biologicznym

Ocena   dopuszczająca

[1]

Ocena   dostateczna

[1 + 2]

Ocena dobra

[1 + 2 + 3]

Ocena bardzo   dobra

[1 + 2 + 3 + 4]

Uczeń:

– wymienia główne pierwiastki chemiczne wchodzące w skład organizmu człowieka

– wymienia podstawowe składniki żywności oraz miejsce ich   występowania

wymienia miejsca występowanie celulozy i skrobi w przyrodzie

– określa, co to są makroelementy i mikroelementy

wymienia pierwiastki chemiczne, które   wchodzą w skład tłuszczów, sacharydów i białek

– klasyfikuje   tłuszcze ze względu na pochodzenie, stan skupienia i charakter chemiczny

wymienia rodzaje białek

klasyfikuje sacharydy

definiuje   białka, jako związki chemiczne powstające   z aminokwasów

– wymienia przykłady tłuszczów, sacharydów i białek

– określa, co to są węglowodany

podaje wzory sumaryczne: glukozy, sacharozy, skrobi i   celulozy

podaje   najważniejsze właściwości omawianych związków chemicznych

– definiuje pojęcia denaturacja,   koagulacja

wymienia czynniki powodujące denaturację białek

– podaje reakcję charakterystyczną białek i skrobi

– opisuje znaczenie: wody, tłuszczów, białek, sacharydów,   witamin i mikroelementów dla organizmu człowieka

– opisuje, co to są związki wielkocząsteczkowe i wymienia ich przykłady

– wymienia funkcje podstawowych składników   pokarmu

Uczeń:

wyjaśnia rolę składników żywności w   prawidłowym funkcjonowaniu organizmu

definiuje pojęcie: tłuszcze

opisuje   właściwości fizyczne tłuszczów

opisuje   właściwości białek

opisuje   właściwości fizyczne glukozy, sacharozy, skrobi i celulozy

wymienia   czynniki powodujące koagulację białek

opisuje   różnice w przebiegu denaturacji i koagulacji białek

określa wpływ oleju roślinnego na wodę bromową

omawia budowę glukozy

zapisuje za pomocą wzorów   sumarycznych równanie reakcji   sacharozy z wodą

określa przebieg reakcji hydrolizy skrobi

wykrywa obecność skrobi i białka w różnych   produktach spożywczych

Uczeń:

– podaje wzór ogólny tłuszczów

– omawia różnice w budowie tłuszczów stałych i ciekłych

– wyjaśnia, dlaczego olej roślinny odbarwia wodę bromową

– definiuje   pojęcia: peptydy, zol, żel, koagulacja, peptyzacja

– wyjaśnia, co to znaczy, że sacharoza jest disacharydem

– porównuje budowę cząsteczek skrobi i celulozy

wymienia różnice we właściwościach fizycznych   skrobi i celulozy

– zapisuje poznane równania reakcji hydrolizy sacharydów

– definiuje pojęcie wiązanie peptydowe

projektuje doświadczenie chemiczne umożliwiające   odróżnienie tłuszczu nienasyconego od nasyconego

planuje doświadczenia chemiczne umożliwiające   badanie właściwości omawianych związków chemicznych

– opisuje przeprowadzane doświadczenia chemiczne

opisuje znaczenie i zastosowania   skrobi, celulozy oraz innych poznanych związków chemicznych

Uczeń:

podaje wzór tristearynianu   glicerolu

projektuje doświadczenia chemiczne umożliwiające wykrycie białka

określa, na czym polega wysalanie   białka

definiuje pojęcie izomery

– wyjaśnia, dlaczego skrobia i celuloza są   polisacharydami

wyjaśnia, co to są dekstryny

– omawia hydrolizę skrobi

– umie zaplanować i   przeprowadzić reakcje weryfikujące   postawioną hipotezę

– identyfikuje poznane substancje

 

Wybrane wiadomości i umiejętności wykraczające poza treści wymagań podstawy programowej; ich nabycie przez ucznia może być podstawą do wystawienia oceny celującej. Uczeń:

zapisuje równania reakcji otrzymywania i zmydlania, np. tristearynianu glicerolu

potrafi zbadać skład pierwiastkowy białek i cukru

wyjaśnia pojęcie galaktoza

udowadnia doświadczalnie, że glukoza ma właściwości redukujące

przeprowadza próbę Trommera i próbę Tollensa

definiuje pojęcia: hipoglikemia, hiperglikemia

– projektuje doświadczenie umożliwiające odróżnienie tłuszczu od substancji tłustej (próba akroleinowa)

– opisuje na czym polega próba akroleinowa

wyjaśnia pojęcie uzależnienia

– wymienia rodzaje uzależnień

– opisuje szkodliwy wpływ niektórych substancji uzależniających na organizm człowieka

opisuje substancje powodujące uzależnienia oraz skutki uzależnień

– wyjaśnia skrót NNKT

– opisuje proces utwardzania tłuszczów

– opisuje hydrolizę tłuszczów

– wyjaśnia, na czym polega efekt Tyndalla

 

 

 

Strony przedmiotowe